Piekeren

In het kort

We piekeren allemaal wel eens. Als we piekeren zitten we vast in onze eigen negatieve gedachten en komen we daar ook moeilijk weer uit. We piekeren over gebeurtenissen die we al hebben meegemaakt of over de toekomst, waarbij het gaat vaak gaat over geld, werk, gezondheid, ambities of sociale contacten. Soms wordt dit gepieker zo hevig dat het je wakker houdt en je steeds minder goed kan presteren in het dagelijkse leven. Gelukkig zijn er vele mogelijkheden om wat te doen tegen piekeren.

Wat is het?

Als je piekert komen dezelfde zorgelijke en angstige kwesties steeds terug zonder dat je een oplossing kunt vinden. In tegenstelling tot wat veel mensen denken is piekeren niet een strategie waarmee je problemen oplost. Wanneer we piekeren gaan er met name eindeloze gedachten door je hoofd die juist voorkomen dat je een oplossing kan vinden, vaak in de vorm als ‘Wat als?’ of ‘Stel dat?’ gedachten. Piekeren is eigenlijk een soort vorm van negatieve inbeelding.

Klachten

Het continu malen over gedachten is de meest overduidelijke en kenmerkende klacht bij piekeren. Daarnaast kunnen er ook andere klachten optreden:

Direct of snel merkbaar:

  • Concentratieproblemen
  • Bezwaard voelen of schuldgevoelens
  • Hoofdpijn en/of buikpijn
  • Slapeloosheid
  • Verminderde eetlust
  • Niet meer kunnen relativeren

Wanneer piekeren voor langere tijd aanhoudt, kan dit ook leiden tot:

Oorzaken

Hoewel sommige mensen van nature een gevoeligheid hebben om te piekeren, is piekeren vrijwel altijd het gevolg van ingebeelde of werkelijke situaties waar we over blijven malen. Een situatie hoeft dus niet per se gebeurd te zijn om hevig gepieker tot gevolg te hebben, maar kan ook komen door iets waarover we (negatief) fantaseren of waar we tegenop zien. Veelvoorkomende oorzaken zijn:

  • Ingrijpende gebeurtenissen of grote veranderingen die zijn geweest of nog moeten komen.
  • Negatieve daadwerkelijke herinneringen of angstige ingebeelde vooruitzichten.
  • Emotionele gevoeligheid. Als je gespannen of neerslachtig bent is de kans groter dat je gaat piekeren.
  • Reacties van anderen kunnen gepieker aanwakkeren, zoals het ontvangen van kritiek.
  • Ook angsten kunnen gepieker aanwakkeren. Zo zal iemand met een overmatige angst om ziek te zijn (hypochondrie) bij kleine lichamelijke ongemakken zich direct zorgen kunnen maken over zijn gezondheid.

Tips en advies

Piekeren is vaak erg vervelend als het op een negatieve manier je leven beïnvloedt. Hoewel piekeren in zekere zin ook positieve functies kan hebben, we worden immers bewust van iets waarop we het antwoord nog niet weten, zul je het liefst zelf willen bepalen wanneer het gepieker stopt. Deze tips kunnen je daarbij helpen:

  • Probeer te herleiden wat de oorzaak is van je gepieker. Door de oneindige gedachten te onderbreken krijg je zicht op een oorzaak waar je misschien wat aan kan doen. Ook kan je erachter komen dat je misschien niks kan of moet doen aan de oorzaak, en dat je juist misschien moet leren de situatie te accepteren. Hierbij is Mindfulness erg effectief.
  • Praat met je partner, familie of vrienden over je gepieker. Leg aan hen uit hoe je je voelt. Praten lucht vaak op en helpt je ook bij het verminderen van de klachten.
  • Vind je het moeilijk om erover te praten, schrijf het dan van je af. Door het op te schrijven doorbreek je ook het gepieker en krijg je op een fijnere manier zicht op je gedachten.
  • Voorkom piekeren over piekeren. Niet in slaap kunnen komen is vervelend genoeg, maar als je je vervolgens zorgen gaat maken of je wel genoeg slaap gaat krijgen dan werkt dat vrijwel altijd averechts. Ook hier kan het helpen om de situatie te accepteren of een actieve ontspanningsoefening te doen.
  • Zorg voor afleiding en ontspanning door dingen te doen die je leuk of prettig vindt. Om te voorkomen dat gepieker de overhand pakt kan het soms handig zijn om gewoon wat anders te doen.
  • Misschien heb je specifieke vragen of onzekerheden omdat je als ouder van kinderen zelf last hebt van psychische klachten. Bekijk hier tien praktische tips die je kunnen helpen in het omgaan met je kinderen.
  • Ga naar de huisarts of vraag advies als het gepieker steeds erger wordt en het je belemmert in je dagelijkse leven.

Ken je iemand die veel piekert?
Heb je een naaste die veel piekert? Ook dan zijn er enkele dingen die je kunt doen om de ander te helpen:

  • Praat met je naaste en bied een luisterend oor. Forceer de ander niet door het gepieker weg te praten als onzin, maar kijk of je mee kan helpen om het gepieker van de ander een plaats te geven.
  • Ook als je niet weet wat je moet zeggen of doen, kan het goed werken om alsnog te luisteren. Alleen al door hardop uitspreken van bepaalde gedachten krijgt de oncontroleerbare draaimolen aan gedachten minder de ruimte.
  • Doe een leuke activiteit die afleidt van het gepieker. Naast dat het fijn is voor je naaste om even niet te piekeren, kan de afleiding er ook voor zorgen dat je naaste daarna met en frisse en energieke blik tegen zijn of haar gepieker aankijkt.
  • Bied hulp aan bij simpele klusjes om daarmee je naaste te ontlasten.
  • Merk je dat het gepieker meer wordt? Verzamel dan informatie over piekeren of kijk of je je naaste kan motiveren eens te spreken met je huisarts of vraag advies.
  • Hou natuurlijk ook jezelf in de gaten. Iemand helpen is prima, maar stel ook je grenzen aan wat jij aan kunt.

Wie kan ik bellen?

Mocht het je niet lukken om aan de hand van de tips en adviezen in dit artikel het piekeren te verminderen, of worden je klachten steeds erger, kijk dan naar andere mogelijkheden.

  • Probeer de diverse tips & oefeningen op MijniHelp.nl, waar je in eigen tempo zelfstandig handvatten leert om te kunnen omgaan met je gepieker.
  • Vraag een adviesgesprek bij Arkin Preventie (Arkin BasisGGz) aan via het volgende telefoonnummer: 020-5901330.
  • Neem contact op met je eigen huisarts of praktijkondersteuner GGZ.

Ervaringsverhaal